| Þjónusta sem lífstakmark |
 |
 |
 |
| Föstudagur, 06 Febrúar 2009 15:54 |
|
Saga Maríu Föreid, fyrstu líknarsysturinnar sem vann fyrir holdsveika á Madagaskar Höfundur: Gudmund Gjelsten Þýðandi: Magnús Guðmundsson Það var föstudagur 11. júlí 1890. Gufuskipið Tasso seig hægt frá bryggju Englandsskipanna í Kristjánssandi í Noregi. Farþegarnir stóðu í röðum meðfram lunningunni og í smáhópum á þilfarinu. Mikill mannfjöldi var á hafskipabryggjunni í fögru sumarveðri. Fólkið lyfti höndunum hátt og veifaði og úti á skipinu var veifað á móti. Meðal farþeganna, sem ætluðu með Tasso í þessari ferð til London, voru 14 kristniboðar og eitt barn kristniboðahjóna. Ung kona í hópnum var í búningi líknarsystra (diakonissu-systra) og vakti sérstaka athygli. Það var María Föreid frá Sogni. Hún ætlaði að ferðast til Antsirate á Madagaskar með viðkomu í Englandi til að hjúkra holdsveiku fólki af þjóðflokki Gassa. Enginn norskur hjúkrunarfræðingur hafði áður tekist það hlutverk á hendur. Það var mikið starf sem þessi 29 ára gamla kona hafði snúið sér að. Svo lengi sem sögur fara af hefur verið litið á holdsveiki með ógnþrungnum ótta. Árið 1890 vissu menn mjög lítið um þennan sjúkdóm og hvernig hann breiddist út. Sumir héldu að hann væri arfgengur en aðrir að hann stafaði frá drykkjarvatninu. En einmitt um þetta leyti var það vísindalega sannað að sjúkdómnum olli sérstök sóttkveikja. Þetta hafði norski læknirinn Armauer Hansen sannað þegar árið 1874. Á Madagaskar voru þeir, sem urðu holdsveikir, samstundis fjarlægðir frá heilbrigðu fólki og látnir í smákofa á einangruðum stöðum fyrir utan þorpin. Ef sjúklingarnir voru efnaðir var þeim sendur matur endrum og eins. En væru þeir þrælar skipti enginn sér af þeim og urðu þeir þá að bjarga sér eins og best þeir gátu. Sú regla gilti undantekningarlaust gagnvart öllum, sem urðu holdsveikir, að þeir voru einangraðir frá fjölskyldu, ættingjum og öllu samneyti við aðra þorpsbúa. Þeir höfðu engin tök á að lifa mannsæmandi lífi. Þeir voru dauðir þótt þeir væru lifandi. Grimmd einmanaleikans var óþolandi meðan sjúkdómurinn afmyndaði líkama þeirra, fljótt eða hægt. Fingur, tær, nef, eyru og fleira rotnaði og datt af. Þeir voru ljótir og viðurstyggilegir þegar horft var á þá. En oft liðu mörg ár þangað til dauðinn kom og frelsaði þá úr óumræðilegri neyð. Meðal slíkra manna átti María líknarsystir nú að starfa. Við höfum tilhneigingu til að trúa því að kristniboðarnir á síðustu öld hafi verið gæddir ofurmannlegum hæfileikum. Sú var þó ekki raunin. Þeir áttu sömu drauma og sams konar þrár og ungt fólk nú á dögum. Samt héldu þeir til annarra landa og tóku að sér störf í fjarlægum heimsálfum og vissu vel að það gat orðið til þess að þeir yrðu sjálfir komnir undir græna torfu fyrr en ella hefði orðið. María Föreid gekk út frá því sem augljóst var að hún gæti sjálf orðið holdsveik. En þrátt fyrir öll dimm og drungaleg ský hélt hún glöð af stað til Madagaskar. Hver var hún, þessi kona? María Föreid var yngsta dóttir hjóna sem áttu sex börn. Foreldrar hennar voru bændur og af bændaættum. Þau voru bæði vel gefin, dugleg og atorkusöm. Hjónin voru vel liðin í byggðarlaginu og nutu mikils trausts sveitunga sinna. Í hinni hamingjusömu, kristnu fjölskyldu þeirra var alvaran krydduð með kátínu og skemmtilegum stundum. Mikil gestrisni einkenndi heimilið. Fólk kom og fór. María hefur lýst móður sinni á þessa leið: "Hún var sólskinskona sem flutti með sér gleði hvar sem hún kom." Þegar María fermdist í október 1876 var trú foreldranna einnig orðin hennar trú. Hún leggur áherslu á þetta með svofelldum orðum: "Á þeim degi sór ég Drottni að ég skyldi þjóna honum einum. Ég lofaði hátíðlega að afneita öllu illu." Síðan liðu tvö róleg ár heima. Þá tók hún að sér hússtörf, fyrst í Túnsbergi og síðan hjá eldri bróður sínum í Grímsstað. Meðan hún var í Grímsstað barst henni sú sorgarfregn að móðir hennar hefði látist af slysförum. Hún hafði drukknað. Því varð María að taka sig upp og halda heim í Sogn til þess að hjálpa föður sínum. Enn liðu þrjú ár og hún hélt aftur að heiman. Á þessum árum heima varð hún þroskuð kona. Ástin kom til sögunnar. Ungur Sunnlendingur, sem gekk á kristniboðaskólann í Stafangri, varð ástfanginn af henni og hún endurgalt tilfinningar hans. Hann ætlaði sér að verða kristniboði á Madagaskar. María var hamingjusöm og bjó sig nú undir giftinguna. Það gladdi hana að Guð vildi unna henni þess að verða kona kristniboða og lifa og starfa hjá fólki sem þarfnaðist konu með hennar hjartalagi. En þessir draumar fengu skjótan endi. Árið 1886 slitu þau trúlofuninni. Enginn veit hver ástæðan var. En Maríu fannst allar vonir sínar hefðu að engu orðið. Í þessari miklu sorg fékk hún að reyna það að trúin á Guð dró úr sársaukanum, hún tók broddinn úr byggðaþvaðrinu og bar hana gegnum storminn sem ætt hafði inn í líf hennar. Þegar á sama ári og trúlofuninni var slitið fékk hún vissu þess að hún ætti að helga allt líf sitt upp frá þessu þjónustunni fyrir aðra. Hún sótti um inngöngu í skóla líknarsystra (í Díakonissustofnunina) í Osló og fékk jákvætt svar. María Föreid gat hiklaust og af öllu hjarta tekið undir einkunnarorð líknarsystranna: "Hvað vil ég? Hverjum vil ég þjóna? Drottni í mynd fátæklinga hans og aumingja. Og hver eru laun mín? Laun mín eru þau að mega þjóna." Undirbúningsárin fjögur voru mikil starfsár. Hún vann að hjúkrun bæði á heimilum og í sjúkrahúsum. Hún varð að sinna jafnt geðsjúklingum sem sjúklingum með líkamleg mein. Og oft var hún í návist dauðans. Þó vannst henni tími til íhugunar og til að hyggja að framtíðinni. Í huga hennar ríkti í senn eftirvænting og víðsýni. Hún byrjaði að halda dagbók. Haustið 1887, þegar hún hafði verið eitt ár í Osló, trúði hún dagbókinni fyrir þessum setningum: "Faðir minn! Ekkert sé ég og ekkert finn ég en þér fel ég mig algjörlega. Ef þú vilt sýna mér greinilega hvaða veg ég á að ganga, þá skal ég verja allri ævi minni til að vegsama þig og til að útbreiða vegsemd þína. Þegar fólk á tímum Gamla testamentisins spurði þig, þá svaraðir þú. Þar kemur að þú munt einnig svara mér. En þangað til: Bíð og bið, þol og þrey." Árið 1889 flutti tímaritið Norsk Misjonstidende þá fregn að kristniboðinn, sem María Föreid hafði verið trúlofuð, væri dáinn. Hann dó í starfinu á Madagaskar. Hér um bil samtímis kom bréf frá forstöðumanni stofnunar líknarsystra, Lars Dahle. Í bréfinu spurðist hann fyrir um það hvort nokkur systranna gæti hugsað sér að gerast hjúkrunarkona á Madagaskar. María skildi það að nú hefði verið stikaður út vegurinn sem hún átti að ganga. Hinn 6. mars skrifaði hún: "Til stjórnar Norska kristniboðsfélagsins, Stafangri. Í mörg ár hef ég hugsað um kristniboð á Madagaskar. Já, ég hef ekki aðeins hugsað um það heldur líka fundið að ég væri dregin þangað með allt að því ómótstæðilegu afli. Um langt skeið stóð ég gegn þessari köllun. Ég var bundin heimili mínu og sætti mig við þá hugsun að ef Guð ætlaði að nota mig úti gæti hann vissulega opnað mér leið þangað. Nú þegar öllum hindrunum hefur verið rutt úr vegi áræði ég að spyrja hvort Norska kristniboðsfélagið vilji taka mig í þjónustu sína á Madagaskar. Ef hægt er að nota mig þar fer ég þangað með gleði og þakka Guði sem hefur veitt mér þau miklu forréttindi að mega þjóna honum meðal þeirra sem eru limir á honum á þessari jörð." Aðeins nokkrum mánuðum eftir að þessi umsókn var send var María á leið til Madagaskar. Bærinn Antsirate er á hásléttu í einu fegursta héraði Madagaskars. Landslagið er smáhæðótt. Litlu ásarnir eru eins og bylgjutoppar þar sem hver bylgjan tekur við af annarri. Tilbreytingin er töfrandi. Hæðir og daladrög skiptast á. Loftslagið er milt og þægilegt. Þegar María kom þangað í fyrsta sinn höfðu norskir kristniboðar starfað í héraðinu um það bil 25 ár. Norski kristniboðinn og presturinn Thorkild Rosaas hafði byrjað árið 1887 að reisa sérstakan bæ fyrir holdsveika í útjaðri Antsirate. Þremur árum síðar voru í bænum 22 íbúðarhús og kirkja. Rosaas skrifar um byggingu bæjarins: "Eins og að líkum lætur hef ég reynt að framkvæma þetta eins ódýrt og unnt er. Samt hefur það kostað allháa upphæð. Ég hef reiknað út að hvert hús kostar hér um bil 31 dollar og kirkjan 70 dollara. Þessi litli bær kostar þannig hér um bil 800 dollara. Varla er hægt að segja að það sé há upphæð í samanburði við það starf sem unnið hefur verið. Í einkabréfi, sem ég fékk í gær, barst mér sú gleðifregn að stjórnin hefði þegar samþykkt að verða við tilmælum ráðstefnunnar að fá líknarsystur hingað til Ambokipiantrana." Ambokipiantrana, sem Rosaas nefndi, var heitið á holdsveikrabænum og það þýðir: Bær miskunnseminnar. Líknarsystirin, sem hér um ræðir, var náttúrlega María Föreid. Hún kom til Bæjar miskunnseminnar haustið 1890. Það var nýmæli að kona skyldi áræða að leggja líf sitt að veði í jafnhættulegu starfi, og vakti ósjálfrátt hrifningu meðal fólks allt um kring á Madagaskar og í Evrópu og Ameríku. Blaðið Madagaskar News skrifaði m.a.: "Guð gefi að hún komist hjá smitun og hún verð tæki Guðs til þess að snerta við Evrópu, Ameríku og Madagaskar. Bæn allra lesenda okkar í dag hlýtur að vera þessi: Guð varðveiti hana og hjálpi henni." Maríu féll ekki í geð sú gífurlega eftirtekt sem hún vakti. En orð, sem hún trúir dagbókinni sinni fyrir, eru næg skýring á hrósyrðum þeim er um hana voru skrifuð: "Holdsveika fólkið á Madagaskar þarfnast mín og því vil ég helga allt líf mitt ef Guð gefur mér kraft til þess. Eru ekki kertin til þess að þau brenni upp að fullu meðan logar á þeim? Jú. Ég vil gjarna brenna upp í þjónustu kærleikans. Guð veiti mér það og gefi mér kraft til þess." Það kom brátt í ljós að María var óvenjulega duglegur stjórnandi og hjúkrunarkona. Hún sameinaði kærleika og einbeitni í réttum hlutföllum. Sjúklingum, sem leituðu hjálpar hjá henni, fjölgaði jafnt og þétt. Árið 1890 áttu 45 sjúklingar heima í holdsveikrabænum en árið 1904 veitti hún 902 sjúklingum aðhlynningu. Rosaas hafði smám saman stækkað stofnunina svo mjög að nú eru í henni þrjú bæjarhverfi. Meginregla meðferðarinnar var snjöll í einfaldleika sínum. Reynt var að láta holdsveiku sjúklingana lifa eins eðlilegu fjölskyldu- og bæjarlífi og þrek þeirra leyfði. Þeir unnu úti á akurteigum og þeir bjuggu í litlu húsunum sínum. Gert var að sárum þeirra. Þeir máttu sækja skóla og fengu fræðslu í kristinni trú. Margir voru skírðir. Fólk giftist og börn fæddust. Bær miskunnseminnar hafði safnað saman útreknu og einmana, holdsveiku fólki og gefið því nýtt líf. Kristna trúin hafði lyft hvelfingu vonarinnar yfir þjáninguna og þær mörgu spurningar sem þjáningunni eru samfara. María og aðstoðarfólk hennar var að störfum dag og nótt. Það var sérstakt mál sem lá Maríu þungt á hjarta fyrst framan af starfsferlinum. Dr. Armauer Hansen hafði árið 1874 einangrað stafmyndaða gerilinn sem sýrur unnu ekki á og veldur holdsveiki. Þar með var sýnt fram á að veikin væri smitandi. En ýmislegt í sambandi við útbreiðslu sjúkdómsins var óljóst. Hvað sem öðru leið var hugsanlegt að sjúkdómurinn væri arfgengur. María fékk það hlutverk að taka börnin frá holdsveikum foreldrum strax við fæðingu. Á þann hátt var hægt að rannsaka hvort sjúkdómurinn breiddist út eingöngu við smitun eða ekki. Byggt var sérstakt barnaheimili. En mörg vandamál komu í ljós. Ungbarnadauðinn var í fyrstu ægilega mikill. Látum Maríu segja frá þessum erfiðleikum í dagbók sinni: "Aðfaranótt 18. nóvember fæddist Petera litla og um morguninn 28. kallaði Guð hana heim til sín. Í dag er Enok veikur. Það hlýtur að vera eitthvað sem Guð vill mér." Annan dag skrifaði hún: "Svo lengi hef ég þagað og ekki trúað þér fyrir neinu, litla dagbókin mín. Ég hef lifað óendanlega þungbæra og erfiða tíma. Idama, þriðja litla barnið mitt, hefur fæðst, lifað og dáið og er greftrað." Smám saman fór allt að ganga betur. Það kom í ljós að börn, sem voru algjörlega einangruð frá foreldrum sínum frá fæðingu, uxu upp heilbrigð. Með því var sannað og það með fjölda dæma að holdsveikin barst frá manni til manns, eingöngu með beinni smitun. Þegar Frakkar gerðu Madagaskar að nýlendu sinni og tóku þar öll völd komu upp vandamál sem bæði voru óvænt og undarleg. Frökkum fannst harla merkilegt og grunsamlegt að hvít kona skyldi vinna að því að fást við hin óhugnanlegu sár holdsveika fólksins, annast það eins og móðir og vaka með því langar næturstundir. Franska lögreglan lokaði hana inni í þrjár vikur. Þeir grunuðu hana um að hún væri í leyndum að auðga sjálfa sig á neyð fólksins. Samt var hún fljótlega, raunverulega og heiðarlega sýknuð. Síðar fékk María frönsku heiðursorðuna. Svo tóku þeir sjálfir upp vinnuaðferðir hennar og höfðu þær þær að fyrirmynd í því starfi sem þeir sjálfir hófu meðal holdsveikra manna. Þegar Frakkar spurðu hana hvers vegna hún hjálpaði sjúklingunum svaraði hún: "Kærleikur Krists knýr mig!" María Föreid kom aftur heim til Noregs í leyfi árið 1912. Á leiðinni frá Madagaskar til Frakklands fór hún að hjúkra veiku fólki á skipinu. Það þarfnaðist þess. Hún hjúkraði því en smitaðist og veiktist sjálf. En það var ekki alvarlegur sjúkdómur. Á meðan hún dvaldist í Noregi kom fram áskorun til hjúkrunarfólks um að sinna fólki sem veikst hafði af bólusótt. María bauðst til að hjúkra, því hún vildi hlífa ungu hjúkrunarfólki við smithættunni. - Eftir ársdvöl í heimalandinu fór hún aftur til Madagaskar. Árið 1918 voru holdsveiku sjúklingarnir fluttir í stóran nýtískubæ fjær Antisirate. Nýi bærinn hlaut nafnið Mangarano. Kristniboðinn og presturinn Jóhannes Einrem byggði hann. Sjúklingarnir báðu um að í kór nýju kirkjunnar yrði þessi áletrun sett með stórum stöfum: "Guð er kærleikur." Þeir höfðu uppgötvað hver var leyndardómurinn að baki allri þeirri umönnum sem þeir urðu aðnjótandi. Og margir þeirra höfðu sjálfir mætt Guði sem lifandi veruleika í eigin lífi. María hlaut fjölmargar heiðursviðurkenningar á meðan hún lifði hér. Hún erfði auð eftir bróður sinni. En alltaf var hún sama hógværa, auðmjúka, kristna konan, og peningana notaði hún til að hjálpa öðrum. Árið 1925 kom hún alkomin heim og þá skrifaði hún í Norsk Misjonstidende: "Kæru kristniboðsvinir! Allt er eins og draumur. Ég hef kvatt alla holdsveiku sjúklingana í Mangarano og börnin á barnaheimilinu. Ég ætlaði varla að geta slitið mig frá þeim en árin mín 64 sögðu mér að ég yrði að gera það þó að mér félli það þungt. Þegar ég lít um öxl og horfi á árin mörgu sé ég að margt hefði átt að gerast öðruvísi, margt sem hefur verið vanrækt, margt sem betur væri ógert. Synd og sekt, afbrot - og skuldin mörg þúsund pund. En hvað það er gott að náð Guðs hylur þetta allt. Svo óendanlega sælt að vera fullviss um það að allt er afmáð. Þegar ég hugsa um þessi mörgu ár á Madagaskar fyllist hjartað innilegu þakklæti bæði til Guðs og manna, að mér skyldi vera unnað þess að mega starfa og þjóna þar." María Föreid dó 18. nóvember 1940 á heimili sínu í Grímsstað. Meðal síðustu orðanna, sem komu yfir varir hennar, voru þessi: "Nú ríður á því að láta ekki hendurnar síga." Þjónusta var hið einfalda og hvetjandi lífstakmark hennar. Það var gæfa hennar að fá að gera hersöng líknarsystra að veruleika í lífi sínu. Söngurinn byrjar þannig í lauslegri þýðingu: Í herrans nafni að hugga í sorg, hjálpa og styrkja í traustri borg, lina þrautir, þerra tárin, þreyttra græða hjartasárin, öllum sýna ást og mildi er það sem ég gjarna vildi. |
Aðalvalmynd
Dagskrá
23.05.2012 20:00 -
21:00
Kristniboðssamkoma
24.05.2012 16:00 -
18:00
Fundur í Kristniboðsfélagi kvenna
30.05.2012 20:00 -
21:00
Kristniboðssamkoma
31.05.2012 20:00 -
22:00
Föndurkvöld
06.06.2012 20:00 -
21:00
Kristniboðssamkoma
